De geschiedenis van Koh Lipe
Het eiland
Koh Lipe is een klein eiland aan de monding van de Straat Malakka, ingebed in de Butang-archipel. Het hoort tegenwoordig bij het Nationaal Park Tarutao met zijn 51 eilanden.
Bedekt met oorspronkelijk regenwoud bleef het honderden, zo niet duizenden jaren onbewoond en onopgemerkt door de mensheid.
Piraten en hun sporen
In de tijd van de Portugese zeevaarders gold de Straat Malakka als een van de beruchtste gebieden voor piraterij.
Daarop steunen enkele theorieën die willen verklaren waar de wilde zwijnen en dwerghertjes op de grote eilanden in de omgeving vandaan komen: piraten zouden de dieren daar hebben uitgezet.
Zo konden ze naast zoet water, dat er in onuitputtelijke hoeveelheden is, ook steeds weer vlees aan boord nemen.
De eerste mensen: de Urak Lawoi
De eerste mensen kwamen, zo gaat het verhaal, vanuit Indonesië via Maleisië hierheen. Hun leider, opperhoofd en kapitein heette To Kiri. Hij bereikte de eilanden met zijn familie en zijn broers.
Ze zeilden verder naar wat nu Koh Lanta is, waar zijn twee broers bleven. Zelf keerde hij terug en stichtte hier de eerste gemeenschap. Dat was rond 1910, ruim 115 jaar geleden.
De Urak Lawoi, zoals ze in hun eigen taal heten (in het Thai Chao Leh, ‘de mensen van de zee’), vestigden zich op Lipe en de omliggende eilanden.
Ze hebben hun eigen taal en religie, die wezenlijk verschillen van de Thaise taal en cultuur. Beide worden tot op vandaag in ere gehouden: in liederen, bij feesten en in het dagelijkse taalgebruik van de eilanders.
Buiten de wereldgeschiedenis
Decennialang werden de Urak Lawoi door de Thaise noch door de Maleisische staat opgemerkt. Ook de koloniale praktijken van Engeland en Frankrijk raakten hen nauwelijks.
De Eerste en de Tweede Wereldoorlog gingen aan hen voorbij zonder dat ze ervan wisten. Een neergestort vliegtuig was hun enige ervaring van het hele conflict.
Het naburige eiland Tarutao diende kort voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog als politieke gevangenis, maar werd in de chaos van de oorlog verlaten. Gevangenen en bewakers werden allebei piraten, tot de Britse marine daar een einde aan maakte.
In 1974 riep de Thaise staat het gebied uit tot nationaal zeepark, een van de eerste van het land, met Tarutao als hoofdeiland. In 1990 werd het park voorgedragen als UNESCO-werelderfgoed, maar in 1991 werd de opname uitgesteld.
Dit alles ging aan de Urak Lawoi voorbij. Ze leefden in een kleine gemeenschap van een paar honderd mensen op Lipe en de omliggende eilanden.
Het begin van het toerisme
In 1990 ontstond het eerste kleine resort, gerund door Thai. Het toerisme was piepklein en beperkt tot een handjevol mensen.
Er waren geen bootverbindingen. Je moest met een vissersboot komen, en dat lukte alleen als er toevallig eens een deze kant op voer.
Onze aankomst
Wij kwamen in 2000 naar Lipe, ook met een vissersboot. Twee maanden brachten we door op een strand, in de hangmat en in een klein tentje.
We vingen vis, grilden die en kwamen zo in contact met de bewoners. Daaruit groeide een diepe vriendschap die tot vandaag standhoudt.
Een van de eilanders werd een bijzonder goede vriend. Hij bood ons het stuk grond aan waarop Café Lipe nu staat.
Hoe Café Lipe ontstond
We bouwden het hoofdgebouw en begonnen bomen te planten. Zo is Café Lipe langzaam, heel langzaam ontstaan.
Twee, drie jaar later kwamen er een paar eenvoudige bungalows bij. Er was toen geen stroom en er waren geen boten die materiaal brachten.
We moesten alles zelf hierheen brengen en opbouwen. Wat je vandaag ziet, is ons handwerk.
De grote omslag
In de loop der jaren groeide het toerisme en kwamen er steeds meer mensen naar het eiland. De grote omslag kwam zo’n 15 jaar geleden, toen een particulier bedrijf stroom naar het eiland bracht.
Dat leidde tot een enorme groei van het toerisme, met goede en slechte kanten.
De eilanders waren daar niet op voorbereid. Hun oorspronkelijke manier van leven wordt verdrongen: door grote resorts en hotelcomplexen die land in bezit nemen, en door overbevissing.
Ook het nationaal park handhaaft zijn wetten steeds strenger. Daardoor wordt het nomadische leven op de omliggende eilanden steeds verder ingeperkt.
Tegelijk maken het ziekenhuis, de gezondheidszorg, voedsel en kleding, die nu veel makkelijker op het eiland komen, het leven van de eilanders gemakkelijker.
Sommigen van hen hebben de kans gegrepen en eigen resorts gebouwd. Met dat inkomen kunnen ze hun kinderen op het vasteland naar school sturen. Het is een verhaal met twee kanten.
Lipe vandaag
Voor ons is Lipe na 26 jaar nog altijd een mooi eiland, dat veranderd is, ten goede en ten kwade. De vriendschap met de eilanders is gebleven.
De onbewoonde buureilanden Koh Adang, Koh Rawi, Koh Dong, Koh Yang, Koh Hin Ngam, Koh Lek en vele kleinere zijn nog ongerept en van een ongelooflijke schoonheid.
Elke keer als we met de boot uitvaren, is het adembenemend: de natuur, de koraalriffen, de vissen, het leven in de zee.